Շումերներն ու հայերը․ ի՞նչ ընդհանրություններ կան այս երկու հնագույն ժողովուրդների միջև
Շումերներն ու հայերը․ ի՞նչ ընդհանրություններ կան այս երկու հնագույն ժողովուրդների միջև
Հայ գիտնականները վերջին տարիներին ավելի ակտիվ են ուսումնասիրում շումերական քաղաքակրթության ժառանգությունն ու դրա հնարավոր կապերը Հայկական լեռնաշխարհի հետ։ Թեման շարունակում է մնալ գիտական հետաքրքրության կենտրոնում, քանի որ վերաբերում է ոչ միայն լեզվաբանությանը, այլև հնագիտությանը, գենետիկային և հնագույն մշակույթների փոխազդեցությանը։
Լեզվաբանների մեծ մասը հայերենը դասում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի առանձին ճյուղի մեջ։ Մի շարք միջազգային լեզվաժամանակագրական ուսումնասիրություններ ենթադրում են, որ նախահայերենը կարող էր ձևավորվել մ.թ.ա. 7–8-րդ հազարամյակներում՝ Հայկական լեռնաշխարհում և հարակից տարածքներում։ Այս տեսակետը որոշ չափով համընկնում է տարածաշրջանի վաղ բնակավայրերի հնագիտական տվյալների հետ։
Արևմտյան Հայաստանի Չայոնյու հնավայրում հայտնաբերված նյութերը վկայում են, որ այստեղ զարգացած բնակավայրեր են եղել դեռևս մ.թ.ա. 72–73-րդ դարերի սահմանագծին։ Գենետիկական ուսումնասիրությունները ևս ցույց են տալիս, որ Հայկական լեռնաշխարհում հազարավոր տարիներ շարունակ պահպանվել է բնակչության համեմատաբար կայուն գենետիկ շարունակականություն։
Պալեոգենետիկայի տվյալները փաստում են նաև, որ հայերի էթնոգենեզը ձևավորվել է շատ վաղ՝ դեռևս բրոնզի դարի սկզբից առաջ։ Սա նշանակում է, որ Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակավայրերում ապրող ժողովուրդները տարածաշրջանում ձևավորված հին մշակութային շերտի կրողներ էին։
Այս համատեքստում հայ շումերագետ Արմեն Դավթյանը ներկայացնում է մի շարք ուշագրավ դիտարկումներ։ Նրա ուսումնասիրությունների համաձայն՝ հայերենում առկա են բազմաթիվ բառեր, որոնց ծագումը դեռևս վերջնականապես բացատրված չէ, սակայն դրանց մի մասը նմանություններ ունի շումերերենի բառապաշարի հետ։
Ըստ Դավթյանի՝ հատկապես հողագործության, կենցաղի, ռազմական և աստղագիտական ոլորտներին վերաբերող որոշ բառեր ունեն իմաստային և հնչյունական ընդհանրություններ։ Որպես օրինակ հաճախ նշվում են «հաց», «բահ», «սոխ», «աթոռ», «անասուն» և այլ բառեր։ Նա նաև աշխատում է հայ–շումերերեն համեմատական բառարանի ստեղծման ուղղությամբ։
Մեկ այլ հետաքրքիր ուղղություն վերաբերում է ժայռապատկերներին։ Հայ հետազոտող Համլետ Մարտիրոսյանը պնդում է, որ Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն ժայռապատկերային մշակույթը կարող էր ազդել վաղ գաղափարագրային համակարգերի ձևավորման վրա։ Նրա կարծիքով՝ որոշ նախագրային խորհրդանիշներ հետագայում կարող էին տեղափոխվել Միջագետք և դառնալ շումերական գրի զարգացման հիմքերից մեկը։
Սակայն կարևոր է նշել, որ միջազգային գիտական հանրության զգալի մասը զգուշավոր է վերաբերվում այս վարկածներին։ Շատ մասնագետներ նշում են, որ լեզվական նմանությունները դեռևս բավարար չեն գենետիկ կամ ուղղակի պատմական կապեր ապացուցելու համար։ Նման տեսությունները պահանջում են լրացուցիչ փաստարկներ, նոր հնագիտական տվյալներ և համեմատական խորքային ուսումնասիրություններ։
Այնուամենայնիվ, շումերա-հայկական հնարավոր կապերի ուսումնասիրությունը կարևոր գիտական ուղղություն է։ Այն կարող է նոր լույս սփռել Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության, մշակույթի և քաղաքակրթական ժառանգության վրա։
Թեման շարունակում է մնալ բաց քննարկման դաշտում, և ապագա հետազոտությունները կարող են ավելի հստակ պատկեր տալ այն մասին, թե ինչ դեր է ունեցել Հայկական լեռնաշխարհը մարդկության հնագույն քաղաքակրթությունների ձևավորման պատմության մեջ։
#Հայաստան #Շումերներ #ՀայոցՊատմություն #ՀայկականԼեռնաշխարհ #Հնագիտություն #Լեզվաբանություն #ՇումերականՔաղաքակրթություն #ARARMEDIA
@ARARMEDIA