ՄԱԿ-ը հայտնվել է ֆինանսական կոլապսի վտանգի առաջ․ կանխիկ միջոցները կարող են ավարտվել մինչև 2026-ի հուլիս

ՄԱԿ-ը նախազգուշացրել է, որ կարող է արդեն 2026 թվականի հուլիսին կանգնել լուրջ կանխիկ միջոցների պակասի առաջ՝ անդամ պետությունների չվճարված պարտադիր վճարների և գործող բյուջետային կանոնների պատճառով։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը պետություններին ուղղված նամակում նշել է, որ եթե վճարումները չկարգավորվեն կամ ֆինանսական կանոնները չվերանայվեն, կազմակերպությունը կարող է մոտենալ «ֆինանսական կոլապսի» շեմին։ 

Ինչքան է պարտքը և ինչու է սա վտանգավոր

2025-ի ավարտին ՄԱԿ-ի պարտադիր վճարների ընդհանուր չվճարված գումարը հասել է շուրջ $1.57 մլրդ-ի՝ ռեկորդային մակարդակի։ 

2026-ի համար հաստատված ՄԱԿ-ի կանոնավոր բյուջեն մոտ $3.45 մլրդ է, և նման մեծ «փակվածք»-ը կարող է խաթարել աշխատավարձերի, պայմանագրերի, ծրագրերի ֆինանսավորման բնական հոսքը։ 

Խնդիրը միայն «ընդհանուր գումարը» չէ․ խնդիրը այն է, որ ՄԱԿ-ը չի կարող անսահման պարտք վերցնել կամ արագ փոխարինել չվճարված պարտադիր մուտքերը՝ ուստի առաջանում է լիկվիդության (կանխիկի) ճգնաժամ։ 

Ո՞վ է հիմնական պարտապանը

Տեղեկությունների համաձայն՝ ամենախոշոր պարտապանը ԱՄՆ-ն է (որպես ՄԱԿ-ի ամենամեծ ներդրող), և հենց դրա պատճառով ճգնաժամը սրվել է։ Reuters-ը նշում է՝ ԱՄՆ-ի չվճարած պարտավորությունները մեծ բաժին են կազմում ՄԱԿ-ի ընդհանուր պարտքերից, այդ թվում՝ ինչպես կանոնավոր բյուջեի, այնպես էլ խաղաղապահ ֆինանսավորման մասով։ 

«Կաֆկայական» կանոն, որը խորացնում է ճգնաժամը

Գուտերեշը քննադատել է նաև մի ֆինանսական կարգավորում, ըստ որի ՄԱԿ-ը որոշ դեպքերում պարտավորվում է վերադարձնել չծախսված միջոցները, նույնիսկ երբ այդ միջոցները լիարժեք չեն մուտքագրվել՝ ինչը, ըստ նրա, կազմակերպությանը ստիպում է «վազել դեպի սնանկություն»։ 

Ի՞նչ կարող է տեղի ունենալ, եթե կանխիկը ավարտվի

Եթե ճգնաժամը խորանա և կանխիկ միջոցները հասնեն վտանգավոր նվազագույնի, հնարավոր հետևանքներն են՝

ծրագրերի իրականացումից հետ մնալ, պայմանագրերի/վճարումների ձգձգում,

աշխատակազմի վրա ֆինանսական ճնշում՝ աշխատավարձերի և ծախսերի վճարման ռիսկով,

վարչարարական սահմանափակումներ՝ գնումների, գործուղումների, նոր պայմանագրերի «սեղմում»։ 

Ի՞նչ լուծումներ են քննարկվում

ՄԱԿ-ը կոչ է անում անդամ պետություններին՝

վճարել ամբողջ պարտադիր վճարը ժամանակին, կամ

իրականացնել ֆինանսական կանոնների հիմնարար բարեփոխում, որպեսզի համակարգը չկաթվածահարվի «կանխիկի բացի» պահին։